منو های اصلی
Skip to Content

سرخط خبرها سرخط خبرها

گزارش سفر لبنان و شرکت در همایش بین المللی کانت جناب آقای دکتر قربانی

جناب آقای دکتر قدرت اله قربانی دانشیار گروه آموزشی فلسفه درمورخه 6 الی 8 خرداد 96 در همایش بین‌المللی کانت که در دانشگاه آمریکایی بیروت در لبنان برگزار گردید، شرکت نمودند ومقاله ای را نیز تحت عنوان "کانت و رازرزایی از اخلاق و دین در دوره مدرن" در همایش مذکور ارائه دادند که گزارش آن از زبان جناب آقای دکتر قربانی به شرح زیر است:

" اینجانب توفیق یافتم در همایش بین المللی کانت که از 6 تا 8 خردادماه در دانشگاه امریکایی بیروت برگزار می‌شد، شرکت کنم. در این همایش شرکت کنندگانی از امریکا، آلمان، هلند، چک، ایتالیا، بلژیک، انگلیس، هند، ترکیه، لبنان و ایران شرکت داشتند. به لحاظ خاص بودن موضوع، یعنی تمرکز بر اندیشه های فلسفی ایمانوئل کانت، فیلسوف قرن 18 آلمان، کانت شناسان و پژوهشگران برجسته ای در آن شرکت داشتند که عمدتا از امریکا و آلمان بودند و تخصص بیشتر آنها کانت بود. در سه روز همایش سخنرانان اصلی در 90 دقیقه، 60 دقیقه سخنرانی و 30 دقیقه پرسش و پاسخ، و سخنران جلسات موازی در 45 دقیقه، 30 دقیقه سخنرانی و 15 دقیقه پرسش و پاسخ، مطالب خود را ارائه دادند. عمده سخنرانی ها در تحلیل اجزای درونی فلسفه کانت در بخش هایی چون معرفت شناسی، منطق، اخلاق و زیبایی شناسی بود و نگرش انتقادی به نظام فلسفی کانت و نتایج ناشی از آن کمتر دیده می شد.

در بعداز ظهر روز دوم اینجانب مقاله خود را با عنوان کانت و راززدایی از اخلاق و دین ارائه دادم. در این مقاله تلاش کردم به شنوندگان نشان دهم که تفکر فلسفی کانت باعث زدوده شدن عناصر الوهی، وحیانی و معنوی از اخلاق و دین گردیده و منجر به انسانی شدن و بشری شدن و سکولار شدن آنها گردیده است. ضمن اینکه، این نگرش پیامدهای منفی گسترده ای برای تفکر فلسفی پس از کانت برجای گذاشت که پوزیتیویسم منطقی، الحاد و ایمان گرایی افراطی نمونه هایی از آنها هستند.

مطالب بیان شده اینجانب واکنش مختلفی را در همایش ایجاد کرد، زیرا ظاهرا مقاله اینجانب تنها مقاله ای بود که با رویکرد کاملا انتقادی و خارج از گفتمان کانت تفکر فلسفی او را نقد کرده بود. همین امر باعث گردید که پرفسور کنت وستفال از امریکا ضمن تعریف از نحوه نگرش به اینجانب به کانت از مطالعات کانت و فیلسوفان غربی در ایران از من سوال کرد. دیگر شرکت کنندگان نیز درباره وضعیت فلسفه در ایران و تفاوت های فلسفه و کلام، سابقه فلسفی ایران و نگرش غالب در تفکر فلسفی ایران از من پرسیدند. اینجانب در پاسخ ضمن تاکید بر اینکه حدود 100 است که ایرانیان با فلسفه های جدید و معاصر غرب آشنایی دارند و اکنون تحقیقات ارزشمند تطبیقی و انتقادی درباره فلسفه جدید و معاصر غرب در ایران انجام می شود، بر سنت فلسفی دیرینه 14 قرنی ایران و ظهور فیلسوفان مسلمان از فارابی تاکنون اشاره کردم و حتی ادعا کردم که ایران اکنون از معدود کشورهای مسلمان است که به معنای واقعی دارای فلسفه اسلامی معاصر است و نام برخی از فیلسوفان معاصر را هم ذکر کردم که برخی از شرکت کنندگان از اینجانب خواستند که نام فیلسوفان معاصر ایران را برای آنها ذکر کنم تا درباره آنها تحقیق کنند. درواقع مقاله اینجانب از آن جهت برای شرکت کنندگان مهم بودکه غنای تفکر فلسفی ایران را در مواجهه با افکار فلسفی دیگر نشان می داد که این مهم با بسط فلسفه های تطبیقی امکان بیشتری برای آشکار شدن دارد.

روز بعد از همایش نیز به دعوت دانگاه امریکایی بیروت به شهر بعلبک لبنان سفر کردیم و در آنجا معابد و بناهای دوره رومی و همچنین زیارتگاه شیعیان سیده خوله دختر امام حسین (ع) را هم زیارت کردیم. در چند روز پس از همایش نیز با برخی مسئولین ایرانی مقیم بیروت دیدار کردم که از جمله آنها می توان به دیدار با دکتر منطقی رئیس دانشگاه آزاد بیروت، آقای شریعتمدار مسئول رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی در بیروت، آقای حجه الاسلام بی نیاز رئیس شعبه بیروت جامعه المصطفی العالمیه و آقای شیخ محمد زراقط مسئول مرکز الحضاره التنمیه فی تمدن اسلامی ذکر کرد. این مرکز یک سازمان ایرانی است که کتب فارسی منتشر شده در ایران را انتخاب کرده و توسط مترجمین عرب به عربی برگردانده و با چاپ آنها بعنوان کتاب، آنها را در همه کشورهای عربی بفروش می رساند. همچنین با دعوت دوستان جامعه المصطفی از یک مرکز حزب الله لبنان، بنام مجمع سیده زینب و مسجد سید حسن فضل الله نیز دیداری انجام شد.

درمجموع این سفر علمی برای آشنایی با برخی از کانت پژوهان جهان، آشنایی با دانشگاه امریکایی بیروت که دارای سابقه 150 ساله است و جزء برترین دانشگاه های امریکایی خارج از امریکاست، برای آشنایی با جامعه لبنان و فعالیت های نهادهای ایرانی مستقر در لبنان، خیلی مفید و ثمربخش بود."

 

در ادامه چکیده مقاله ارائه شده جناب آقای دکتر قربانی را می توانید مطالعه نمایید: 

 

به نام خدا

کانت و رازرزایی از اخلاق و دین در دوره مدرن

قدرت الله قربانی

دانشیار فلسفه دانشگاه خوارزمی

کانت از مهم­ترین فیلسوفان غربی جدید است که توانست بطور کامل از اخلاق و دین راززدایی کند. منظور از راززدایی آن است که او اخلاق و دین را در دوره جدید از هرگونه عنصر مابعدالطبیعی و وحیانی زدود و آنها را بطور کامل بر انسان و فهم بشری مبتنی ساخت. درواقع کانت در تکمیل انسان محوری و انسانی سازی علوم و حقایق هستی، بیشترین نقش را ایفا کرد. برای انجام این کار، او ابتدا، ضمن حکم به اینکه پرسش­های مابعدالطبیعی عقل، از منظر نظری قابل پاسخگویی یقینی نیستند، تنها مشروعیت علوم تجربی را تایید کرد. در عقل عملی، کانت اصول اخلاقی خود، مانند اختیار، تکلیف و خیراخلاقی را با اتکا بر خود انسان، بدون هیچگونه مبنای مابعدالطبیعی یا خارج از انسان بنا نهاد. درواقع، او انسان را مبنا، قانونگذار و درنهایت غایت اخلاق دانست که کلیت اخلاق در خدمت اوست و هیچ حقیقت اخلاقی خارج از فهم بشری ما حجیت ندارد. اگرچه تاکید کانت بر محوریت انسان و درنهایت توجه او فضیلت و سعادت، منجر به توجه به خدا و پذیرش دین می­شود، اما این خدا و دین از طریق خواست و فهم بشری ما ادراک می­شود نه اینکه آنها واقعیتی خارج و مستقل از فهم ما داشته باشند. براین اساس، کانت با تایید ضرورت دین عقلانی براین باور است که دوره ادیان وحیانی گذشته است، زیرا آن ادیان مربوط به دوران کودکی عقل بشرند، درحالیکه در دین عقلانی مورد نظر کانت، عقل خودبنیاد انسان است که ماهیت و کارکرد خدا و امور دینی را تعیین می­کند. در دین عقلانی و اخلاقی کانت، برخلاف دین وحیانی، اموری چون معجزات، راز و نیاز مقابل خدا و نظایر آن وجود ندارند، زیرا آنها نشانگر اغوای دینی هستند. درمقابل، دین عقلانی، دین مبتنی بر عقل ناب انسانی است که در آن خود انسان معیار باورهای دینی است و هیچ معیار دینی خارج از او حجیت ندارد. بنابراین معنای دین در نزد کانت همان شناخت تکالیف ما بعنوان احکام الهی است و این دین دینی است که برای  زندگی کردن در این جهان مادی آمده است نه برای انجام اعمال عبادی برای راضی کردن خدا یا بهره مند شدن از رحمت او. خلاصه اینکه اخلاق و دین کانت، کاملا وابسته به فهم و عقلانیت بشری ماست و هیچ حقیقت یا رازی خارج از فهم و خواست انسانی ما وجود ندارد. پس، اسراری که ادیان الهی مدعی تاثیرگذاری آنها بر زندگی انسان هستند، بی معنی­اند. زیرا ماهیت احکام اخلاقی، ماهیت خدا و ویژگی­های امور دینی را خود عقل ما تعیین می­کند و عقل هرآنچه را نمی­فهمد بطور کلی از قلمرو تفکر کنار می گذارد.

راززدایی دین توسط کانت پس از او باعث ظهور دو گرایش عمده فلسفی شد: ابتدا پوزیتیویست­ها که متاثر از کانت، تنها علومت جربی را معتبر دانسته، حکم به بی­معنایی اخلاق، دین و مابعدالطبیعه داند؛ و ایمان گرایان، که ضمن پذیرش دین و اخلاق دینی، آن را بطور کلی از قلمرو عقل بشری بیرون کردند و پذیرش آن را تنها از طریق ایمان باطنی امکان پذیر دانستند.

کلیدواژگان: اخلاق، دین، راززدایی، مدرنیسم، سوبژکتیویسم.