منو های اصلی
Skip to Content

سرخط خبرها سرخط خبرها

تحلیل جامعه شناختی فیلم فروشنده با حضور خانم دکتر جواهری و دکتر صلاح الدین قادری

انجمن علمی-دانشجویی جامعه شناسی دانشگاه خوارزمی در راستای نشست های تحلیلی خود و با هدف روشن ساختن نسبت سینما با جامعه، درتاریخ 29 آذرماه 95 اقدام به برگزاری نشستی تحت عنوان "تحلیل جامعه شناختی فیلم فروشنده" کرد.

در این نشست که با حضور خانم دکتر جواهری و آقای دکترقادری صورت گرفت، ضمن نمایش بخش هایی از فیلم، هریک از اساتید نظرات خود را بیان کردندو به بحث و گفت و گو با دانشجویان پرداختند.

خانم دکتر جواهری ضمن اذعان به این که بطور حرفه ای یک نقاد فیلم نیستند، اظهارکردند که فقط برخی برداشت های خود را با حضار درمیان می گذارند.

ایشان ابتدا به اهمیت انتخاب نام فیلم "فروشنده"  اشاره داشتند. 

اتفاق تخریب خانه و شکاف هایی که بر دیوارآن ایجاد شد را نشانه آغاز لرزش هایی در زندگی خانوادگی زوج فیلم دانستند.

سپس به این که در فیلم نشان داده می شود که مردان متأهل (بابک ومردی که به رعنا متعرض شد) بیش از مردان مجرد مشتریان فحشاء هستند، اشاره کردند. این واقعیت با وضعیت گزارش شده در سایر نقاط دنیا همخوانی دارد. درواقع می توان گفت، تقاضای مردان برای فحشاء الزاما بخاطر عدم تأمین یک نیاز اساسی نیست بلکه بیشتر به دلیل تنوع طلبی است. 

ایشان در ادامه حوادث پس از تعرض به رعنا را بررسی کردند و واکنش شوهر او  تحت عنوان غیرت را مولفه ی مشترک فرهنگ مردانه دانستند وجود آن را تا اندازه ای که به حمایت از حریم خانواده منجر شود وموجب تخریب نشود، لازم دانستند. عماد بعد از آن که در خلال گفتگو توانست زشتی عمل مرد خلافکار را به او نشان دهد و او را در موقعیتی قرارداد که در آستانه تخریب عزت نفس  قرار گیرد، توانست او را ببخشد. شاید این امر نشانه اهمیت عامل گفتگو ودرک متقابل در چاره جویی ازبرخی مشکلات اجتماعی باشد.

در ادامه دکتر جواهری به حضور سه زن در این فیلم اشاره کردند.

زن اول رعنا است که در اثر یک غفلت کوچک یعنی باز کردن در خانه بدون اطمینان ازاین که شوهرش پشت در است یا یک فرد غریبه، در معرض تعرض قرار گرفت. این امر شاید به این مهم اشاره داشته باشد که  زنان باید سطح هوشیاری خویش را افزایش دهند تا کمتر قربانی جرم شوند.

زن دوم زنی است که از طریق فحشاء زندگی می گذراند و بخاطر انتقام از رعنا که وارد اتاق او شده بود، یکی از مشتریان اش را به خانه رعنا فرستاد تا برای او مزاحمت ایجادکند. آن زن هم نمونه یک زن درمانده است.  چنین زنانی که پایبند اخلاق نیستند، گاهی اجحافی به زنان دیگر روا می دارند، که بزرگ تر از آسیب هایی  است که مردان برای زنان ایجاد می کنند.

زن سوم، همسر مردی است که به رعنا تعرض کرده و از این که شوهرش بارها و بارها به اوخیانت کرده، غفلت دارد.

هر سه شخصیت ضعف هایی را در نگرش ها و رفتارهای زنان به نمایش می گذارند. به نظر می رسد راه برون رفت از این وضعیت توانمند شدن  چند جانبه زنان است. البته تأکید بر تقویت عاملیت زنان به معنای نادیده گرفتن ضرورت اصلاح ساختارهای جامعه نیست بلکه عاملیت وساختار هر دو می توانند مکمل یکدیگر شوند.

در خاتمه به این نکته اشاره شد که بازنمایی انحرافات جنسی در رسانه ها که طی چند سال گذشته شدت پیدا کرده، هم متأثر از شرایط واقعی موجود در جامعه و هم مؤثر بر آن است.

بعد از سخنرانی دکتر جواهری، دکتر قادری سخنان خود را با کنار قرار دادن موضع شخصی شان در قبال فیلم آغاز کردند. ایشان رویکرد فکری و معرفت شناختی اصغر فرهادی -در مقام کارگردان به واقعیت های اجتماعی را مهم دانستند و از عوامل اجتماعی موثر بر ساخت فیلم، رابطه متقابل جامعه و سینما و تاثیرات این دو برهم سخن گفتند.

دکتر قادری نگاه فرهادی در فیلمسازی را با نظریات جامعه شناسان کلاسیک مقایسه کرده و دیدگاه او را در مباحثی همانند پرهیز از قضاوت یکدیگر، الزامات جامعه ی مدرن و ... همانند دیدگاه وبر ارزیابی کردند.

ایشان خلق سبک جدید فرهادی در بیان حرف هایش را موثر و خلاقانه دانستند و عنوان کردند: " تلفیق تئاتر و سینما، پیوند واقعیت و مجاز، درآمیختگی این دو، و وجود قرائن موجود در شخصیت های نمایشنامه انتخابی هوشمندانه فرهادی بود که خوب هم توانسته بود از پس آن بربیاید، با این خلاقیت در سبک فرهادی جوایز زیادی را در جشنوارها کسب می کند و احتمالا خودش هم به این واقف بوده است."

در بخش دیگر سخنان، دکتر قادری جامعه ی ترسیم شده در  فیلم "فروشنده" را جامعه ای مبتنی بر نظریات دورکیم دانستند، جامعه ای که مدرن شدن پرشتاب را سپری میکند و درحین تغییر، معضلات اجتماعی پدید می آورد که بر سبک زندگی دینی، الگوهای روزمره و ... تاثیر می گذارد. ایشان یکی از پیامدهای جامعه جدید آنومیک را اضمحلال انسان ها و به قول دیالوگ فیلم "گاو شدنشان" عنوان کرده و خاطر نشان کردند که این تصویر در فیلم نمایان بود. دکتر قادری در مقایسه فیلمنامه با نمایشنامه "مرگ فروشنده " اثر آرتور میلر و چرایی انتخاب آن از وجود قرائن موجود در هردو داستان سخن گفتند و نقد رویای آمریکای در نمایشنامه مرگ فروشنده را با تمایل فرهادی به نقد رویای ایرانی در فروشنده مقایسه کردند.

در بخش پایانی، دکترقادری با تکیه بر نقد فیلم به زن جوان و سالخورده ایرانی، این سوال را که آیا فیلم می تواند به عنوان ترمز گیر عمل کرده و وجدان افراد را تحریک کند را مطرح کردند.

در این نشست که جمع کثیری از اساتید و دانشجویان مقاطع و رشته های مختلف حضور داشتند، علاوه بر سخنرانی اساتید مدعو، بحث و گفت و گو و پاسخ به پرسش های کتبی و شفاهی حضار، جریان داشت.